MIDDELBURG – De helft van de 252 kerken in Zeeland, waarin nu nog diensten worden gehouden, heeft over vijftien jaar een andere functie of staat leeg. Alle Zeeuwse gemeenten hebben inmiddels een kerkenvisie geschreven, waarmee deze provincie als enige een compleet beeld heeft hoe de toekomst van de kerken eruit ziet.

Journalist Willem Staat, die de cijfers van de kerkenvisies bestudeerde, ziet echter ook hoopvolle ontwikkelingen. ,,Er is een lichte opleving van belangstelling voor het christelijke geloof, vooral in steden. Met name jonge mensen en studenten zoeken naar zingeving. Misschien heeft dat te maken met de onzekerheid in de wereldpolitiek. Er zijn nog steeds mensen die bezig zijn met levensvragen.’’

Traumatisch

Sluiting van veel kerkgebouwen is onontkoombaar. ,,Sluiting is een ingrijpend proces, daarom wordt heel zorgvuldig gehandeld. Het hakt er echt in en voor veel mensen voelt dat als rauwe rouw. Het is soms pijnlijk, soms zelfs traumatisch. In die kerk ben je gedoopt, heb je belijdenis gedaan en je hebt er vreugde en verdriet gedeeld. Als dat wegvalt, doet dat veel met een dorp of stadswijk.’’

In totaal zijn 382 kerkgebouwen onderzocht, variërend van historische dorpskerken tot voormalige synagogen en moskeeën. 252 gebouwen worden momenteel nog als kerk gebruikt.

Er zijn grote regionale verschillen in de provincie. Vooral in Tholen zijn er nog weinig zorgen over de bestemming van het kerkgebouw: 97 procent is daar nog in gebruik. Ook Middelburg (84 procent) en Goes (83 procent) scoren hoog. In Hulst is de situatie juist zorgelijk: daar lopen alle kerkgebouwen het risico binnen vijftien jaar hun huidige functie te verliezen.

Beschermde status

Gezicht op de kerk in Ritthem, een bedehuis met een monumentale status.

Opvallend is dat kerken met een beschermde monumentale status, het kwetsbaarst zijn: 83 procent van de rijksmonumenten en 87 procent van de gemeentelijke monumenten wordt bedreigd.

Van de kerken die nu nog in gebruik zijn, behoort bijna de helft (43 procent) tot de Protestantse Kerk in Nederland. Ook die groep ziet een forse terugloop aankomen: van 68 procent van deze kerkgebouwen is de toekomst onzeker. Bij de Rooms-Katholieke kerken is de verwachting nóg somberder: 93 procent dreigt zijn huidige gebruik te verliezen.

Hoewel 105 kerken een nieuwe bestemming hebben, is dat niet overal een blijvend succes. Van 29 van deze kerken is de toekomst opnieuw onzeker.

Stroomversnelling

In 2001 en 2025 sloten er gemiddeld drie kerken per jaar de deuren. De cijfers uit de kerkenvisie – opgesteld tussen 2020 en 2025 – laten zien dat de komende 15 jaar nog eens 127 kerken aan de eredienst worden onttrokken, gemiddeld 8 per jaar: de kerksluiting raakt in een stroomversnelling.