Dag 1 bezoek landelijk scriba ds Kees van Ekris aan de classis Delta

door Margreeth Ernens

HOEK/GOES/TERNEUZEN – Samenwerking, solidariteit, goede communicatie, leren van andere fusies en vooral vertrouwen en luisteren waren de sleutelwoorden tijdens de bijeenkomsten in Hoek en Goes woensdagochtend en -middag van het bezoek dat scriba Kees van Ekris van de landelijke kerk brengt aan de classis Delta. ’s Avonds was er in Terneuzen een openbare diaconale inspiratieavond, waar vooral werd benadrukt dat men het vooral niet te groot moet zoeken. ‘Begin waar je bent, luister, kijk en handel daarna’.

Classispredikant Corine van Eck (l) en Janet Brouwer van het classisteam.

Classispredikant Corine van Eck zei in haar welkomstwoord in Hoek heel trots te zijn dat Delta de eerste classis is die de landelijke scriba aandoet. In Hoek hadden zich afgevaardigden verzameld uit acht voorbeeldgemeenten in de classis waar samenwerking de gemeenten ook echt heeft samengebracht en vooruitbrengt.

,,We verliezen de na-oorlogse kerk, dat doet pijn, er zijn stuiptrekkingen, maar ambtsdragers bezwijken er bijna onder. We moeten dus naar een andere kerk toe. De kerk zal gewoon blijven bestaan in de samenleving, maar dan klein. Eenvoud en kwetsbaarheid laten zien kan leiden tot ontmoetingen die ertoe doen’’, zei Kees van Ekris over de samenwerkingsperikelen die naar voren werden gebracht.

Hoek vertelde dat de algemene opvatting eigenlijk is dat ‘je ieder kerkgebouw mag sluiten, behalve dat van jouw’. Om zijn gemeente ‘veilig te laten landen’ na het fusieproces Hoek met Sas van Gent-Sluiskil-Philippine kreeg de nieuwe gemeente een nieuwe naam (Onder de Wieken) en dat schiep vertrouwen.

Bij de samenwerking tussen de PG Westhoek en de PG Zuidhoek bleek corona een ‘echte berg’ te zijn. ,,We zijn echt moe’’, een gevoel dat volgens Janet Brouwer van het classisteam op veel plaatsen wordt gedeeld.

Op Walcheren krijgt de samenwerking tussen zelfstandige gemeenten Zoutelande en Biggekerke/Meliskerke langzaam vorm, ook al omdat ze nu samen als gelijkwaardige partners een predikant zoeken.

Zondags uitje

Landelijk scriba Kees van Ekris gaat in Hoek in op de verhalen over samenwerkingen en fusies.

Het Vierhuis op Zuid-Beveland zocht indertijd fusie omdat er veel ouderen en (te) weinig jongeren waren. Inmiddels zijn drie bedehuizen verkocht en wordt er gekerkt in Heinkenszand en ’s Heer Arendskerke. Veel ouderen zagen daar eerst tegenop, maar nu wordt elders kerken gezien als het ‘zondagse uitje’.

Oudelande wilde altijd zelfstandig blijven als dorpsgemeente. ,,Zij hebben het te ver laten komen, er moet ineens heel veel gebeuren en daar is geen energie voor. Daarom moeten er mensen van buiten bij worden betrokken. Het is positief dat deze hele kleine gemeente nu de samenwerkingsstap zet’’, zei ds Van Eck.

De samenwerkingsaanpak van Noord-Beveland sprong er woensdagmorgen uit. De drie heel verschillende gemeenten blijven zelfstandig. Met hulp van de classis en een onafhankelijk adviseur haalden ze een pastor binnen, een samenbinder en een vernieuwer. Het team werkt als een huisartsenpost, zodat ze elkaar ook kunnen vervangen. In deze opzet kan de ‘vernieuwer’ zich vooral richten op rand- en buitenkerkelijken.

Op Schouwen-Duiveland is de situatie heel anders. Brouwershaven zocht samenwerking met Schouwen aan Zee. Iedere twee jaar wordt de balans opgemaakt met de vragen of het dat is wat werd verwacht en of het voldoende is voor de toekomst. Naar voorbeeld van Noord-Beveland wordt nu samen gezocht naar een predikant.

De (hervormde) Exoduskerk in Sommelsdijk en de (gereformeerde) Emmauskerk in Middelharnis werken tegenwoordig in allerlei verbanden samen. De verschillen zijn behoorlijk vervaagd maar een gezamenlijk moderamen blijkt toch een grote hobbel te zijn, waardoor de samenwerking zich nu in een impasse bevindt.

Een heerlijke lunch besloot het bezoek aan Hoek.

Volhouden

Kees van Ekris zei het fijn te vinden te horen hoe het harde werk is gedaan. Kijkend naar de geschiedenis van Samen op Weg noemde hij het ‘waardig dat onze kerk mensen had die dat proces zo lang volhielden’. ,,Nu is er een landelijke kerk, jullie doen het gewoon, blijven doorgaan en dat maakt veel indruk. Vanuit vertrouwen, geloof en met kunde zodat er iets kan groeien. Volgens hem begint vernieuwing niet in de beleidsstukken, maar juist bij kleine gemeenten.

Van Ekris gaf het advies mee om in alternatieven te gaan denken: de kerk mag niet weg uit de dorpen.

Goes

Kees van Ekris (rechts) tijdens de bijeenkomst in Goes.

’s Middags was er een heel ander gezelschap bijeen in De Levensbron in Goes. Daar werd gesproken over solidariteit en wat grote en kleine gemeenten voor elkaar kunnen betekenen. Een grote gemeente zoals De Levensbron heeft een regionale functie. Veel mensen van buitenaf komen er kerken. Na de corona-periode werd meer nagedacht over het eigen dorp en de eigen gemeente, wat resulteerde in lid worden van een gemeente en vriend worden elders. Dat betekent wel dat er bijvoorbeeld in Wilhelminadorp en ’s Gravenpolder helderheid moet komen over het pastoraat. ,,We willen een brug zijn naar de buurgemeenten.’’ Jongeren kwamen indertijd de vergrijzende, krimpende gemeente Wilhelminadorp te hulp wat resulteerde in nieuwe impulsen. Sommige kerkleden vinden de ontwikkelingen niets, anderen vinden het prachtig.

Aandachtig gehoor in Goes tijdens de verhalen over de verschillende kerken.

De verschillen in bloedgroepen worden overal duidelijk gevoeld. Gereformeerde Bond, Gereformeerde Gemeente, wat krijgt de overhand. Het is een zaak van geduld, vertrouwen en solidariteit, is de opvatting.

Volgens Van Ekris zou het zonder het revitalisatieproces allemaal erger zijn geweest. Het spanningsveld heeft ook te maken met beeldvorming. Ook de spirituele vervreemding, naast het enorme leeftijdsverschil, speelt een grote rol.

De Ontmoetingskerk in Middelburg heeft ruim 2000 leden, van wie velen uit de omliggende dorpen. Om de mensen te verbinden zijn er 42 Bijbelkringen die ook in de dorpen actief zijn. ,,Hoe ben je christen in je wijk, je straat. De Gereformeerde Bondsgemeente-leden hebben een speciale inslag, een andere spiritualiteit.’’

Volgens classisscriba Kees Eckhardt gaat het in ’s Heer Abtskerke snel richting problematiek Wilhelminadorp. Hij verwacht de komende tien jaar heel veel gemeenten te zien in deze situatie. Door de tijd te nemen voor gesprek kan er iets worden overbrugd. ,,Waar kunnen we nu al maatregelen nemen.’’

De kleine gemeente Nieuw- en Sint Joosland/Ritthem kampt met een teruglopend aantal leden door vergrijzing en wordt soms letterlijk over het hoofd gezien door Middelburg en Vlissingen bij het overschrijven van leden. ,,Grote gemeenten hebben een heel andere dorpsbeleving.’’

Eerlijk

Kees van Ekris vond het heel bijzonder dat iedereen eerlijk vertelde wat er speelde. Hij moet beleidsstukken behandelen voor de kerk, maar kan dat alleen doen als hij de werkelijkheid zoals hier hoort. Hij refereerde aan de Engelse kerk, waarin ‘mixed ecologie’ een rol speelt. Er zijn daar sterke (centrale) plekken met financiële kracht, die dorpskerken voeden. ,,Misschien kan er in de verschillende classes ook zo worden gedacht: in nood keer je terug naar die plekken. We houden de kerk staande, maar worden niet belast met de dagelijkse beslommeringen. Als er bestuurskracht wordt weggehaald is er misschien veel meer mogelijk.’’ In Engeland worden de lokale predikanten ‘overseeërs’, mensen die over de hele regio kijken. ,,Hoe mooi is het dat dat hier al vorm begint te krijgen.’’  Er valt hier echter een bepaalde reformatorische schaduw over alles. ,,We moeten investeren in elkaar, oefenen in theologische souplesse.’’

Er werd opgemerkt dat door de vele inloop de identiteit van de eigen kerk verschuift, de kleur verandert. Van Ekris zei het belangrijk te vinden dat er mensen zijn die kunnen incasseren, die vol blijven houden, zoals bij de fusieprocessen. Volgens ds Van Eck moet het beginnen bij de voorgangers. ,,Wat we hebben opgebouwd in de structuren van de kerk moeten we niet te snel weggooien, we hebben structuur nodig’’, aldus Van Ekris.

Terneuzen

Kees van Ekris wijst verschillende actiepunten aan tijdens de diaconale inspiratieavond in Terneuzen.

De diaconale inspiratieavond in de Ontmoetingskerk in Terneuzen trok zo’n 70 belangstellenden, ook van andere kerkelijke denominaties uit Zeeuws-Vlaanderen. De avond werd geleid door Kees van Ekris, die verschillende interactieve momenten inlaste. Hij vroeg hen waar mensen moe van werden bij diaconaat en waar ze energie van kregen. Als voorbeeld haalde hij Dorothy Day uit Amerika aan, een journaliste die begin 1900 een bekende politieke radicaliste van de katholieken werd. Wat klein begon als pacifistische beweging groeide uit tot hulp aan de armen en daklozen. Dat was ook het thema van Van Ekris: kleine dingen kunnen groot uitgroeien.

Ook in Terneuzen was er een aandachtig gehoor.

In het tweede deel van de avond las hij een parabel voor uit zijn boek De Magie van het Geloof, een soort sprookje over inspiratie die je kunt ontvangen, maar soms ook weer kwijtraakt. Uit de interacties haalde Van Ekris opnieuw dingen waarmee hij zelf verder kan.