Dag 2 bezoek landelijk scriba ds Kees van Ekris aan de classis Delta

door Margreeth Ernens

De kerkelijk werkers in gesprek met elkaar en Kees van Ekris in Aagtekerke.

AAGTEKERKE/HAAMSTEDE – Een classicaal expertiseteam dat helpt bij problemen als kerkgebouwen oud zijn, te groot voor de gemeente worden of financieel niet meer te onderhouden zijn. Daar werd donderdagmiddag voor gepleit tijdens de bijeenkomst van kerkrentmeesters in de hervormde kerk van Haamstede. De opzet was om met elkaar en met landelijk scriba ds Kees van Ekris over hun problematiek te praten tijdens de tweede dag van zijn bezoek aan de classis.

’s Morgens hadden kerkelijk werkers uit de classis in Aagtekerke een mooi gesprek met elkaar over roeping en de zorgen om hun werk. Maar ook dingen waar je blij van wordt kwamen voorbij. Opvallend was dat er onderling hele goede gesprekken waren en dat er veel (persoonlijke) dingen werden gedeeld. Dat mondde uit in hele emotionele gebeden in een intieme sfeer. ’s Middags konden de kerkelijk werkers met projectleider Arie van der Maas sparren over de rapporten Ambtvisie en de uitgangspunten daarvan. Scriba Van Ekris besloot deze tweede bezoekdag met een diner met commissaris van de koning Hugo de Jonge en classispredikant ds Corine van Eck. Zij overlegden met elkaar hoe kerk en overheid kunnen samenwerken in Zeeland en hoe dat kan worden gerevitaliseerd.

Scriba Kees van Ekris (vijfde van links) tijdens de bijeenkomst in Haamstede.

Classispredikant Van Eck opende de bijeenkomst in Haamstede  met Handelingen 7:48-50. ,,Een kerkgebouw vertelt heel veel verhalen, zag generaties vol met vreugde of verdriet. De kerk is zelf voortdurend veranderd. De actuele vraag is wat er overblijft van de kerk als de vorm verandert. Als een gebouw verkocht moet worden wordt dat als bedreiging van de kerk gezien, maar Handelingen zegt dat het niet het einde is. De vraag moet dus niet zijn hoe we het gebouw in stand houden, maar vooral hoe we dit geven aan de mensen van de toekomst. Wat nemen we mee van deze plek. Waar wil Christus ons als kerk hebben. God is daar waar mensen hun hart voor Hem openstellen en dat is soms buiten de kerk.’’

Financieel beleidsadviseur Gert Bolink leidde het gesprek in met de Kerkenvisie Zeeland en de Kerkenvisie van de Zuid-Hollandse Eilanden. De conclusies die worden getrokken, liegen er niet om: Bijna driekwart van de PKN-kerken is momenteel kwetsbaar en het is de vraag of ze over 15 jaar nog in gebruik zijn.

,,Het is belangrijk dat we zichtbaar maken van waaruit we leven. Er is krimp, afnemende bestuurskracht, er zijn financiële zorgen en soms moeten er dan keuzes worden uitgesteld. Maar juist de ontwikkelingen vragen om tijdige actie. De visie van de lokale kerken is dus heel belangrijk. Wat betekent die visie voor onze vierplek’’, aldus Bolink.

Expertiseteam

Classispredikant Corine van Eck.

,,Kerken beginnen vaak met de problemen te bekijken vanuit hun eigen kerk, dan zie je veel onkunde. De katholieken doen dat anders, het bisdom stuurt en huurt experts in’’, zei Huib Dieleman uit Brouwershaven. Hij adviseerde de classis om dat voorbeeld te volgen en een expertiseteam samen te stellen waarvan lokale kerken gebruik kunnen maken. ,,Kijk niet alleen met religieuze ogen naar een kerkgebouw.’’

Op Schouwen-Duiveland lopen ze tegen bestuurlijke, muren op: ze krijgen de drie monumentale kerken (die kampen met continue exploitatietekorten) niet verkocht. Monumentale kerken en dorpshuizen blijken doodlopende wegen, hoewel de overheid voor 70 procent herbestemmingstrajecten financiert, aldus voorzitter Jongeneel van het college van kerkrentmeesters.

Op Tholen zijn ze nog maar een paar jaar geleden wakker geschud toen kosten van restauraties torenhoog bleken. Pas na veel gesteggel werd in 2024 besloten dat er ieder jaar flink geld in de kas moet komen, met een venster voor de toekomst. ,,Het komt neer op een heel andere houding ten opzichte van kerk en geld.’’

Goes merkte op dat andere gemeenten van elkaars problematiek kunnen leren, vooral van de houding naar de burgerlijke gemeente toe. Wat is er allemaal nodig, wat doen de bestuurders, wanneer waait er een andere wind.

Ook Dreischor pleitte voor een team waar je als protestantse kerk bij kunt aansluiten, omdat vele gemeenten tegen dezelfde problemen aanlopen.

Brielle stelde dat als al het geld naar het gebouw moet gaan, dat heel jammer is want dan kom je eigenlijk niet toe aan ‘wat willen we daarna?’’’

Vanuit de Hoeksche Waard werd de raad gegeven om zo lang mogelijk gebruik te maken van de gegeven speelruimte.

Middelburg adviseerde een strikte scheiding tussen ‘hardware (gebouwen) en software (het kerk-zijn)’. Horizonverbreding is in dit verband belangrijk: kijk over de grenzen heen en weersta de reflex dat het allemaal een stemming moet krijgen. ,,Maak een keuze. Er kan ook een andere toekomst voor een kerk zijn.’’

Try-out

Borsele wil graag estafettestokjes geven aan ds Van Ekris.

Borsele vertelde vaak als gemeente te zijn verrast en heeft daarom energie gestoken in een andere benaderingswijze. De vraag aan de classis en Gert Bolink als financieel beleidsadviseur was dan ook om goedkeuring voor een try-out. Dertien kerkelijke gemeenten zouden in deze opzet één robuuste kerkenraad van 7 (ambulante) taakdragers krijgen, waardoor 45 mensen elders kunnen worden ingezet. De kerken blijven wel zelfstandig opereren. De beheersorganisatie zou moeten worden geprofessionaliseerd, zodat gemeenteleden daar niets meer aan hoeven te doen. Classispredikant Van Eck vond dat de classis daar rechtstreeks bij moet worden betrokken. Vanuit Borsele werden meteen estafettestokjes uitgedeeld in de hoop dat iedereen in Borsele zal meedoen. Ook ds Van Ekris kreeg een stokje aangeboden, met uitgebreide toelichting. Deze was echter terughoudend en vond dat het stokje naar de classis hoort te gaan. Hij haalde een voorbeeld aan van gisteren: mensen zijn jarenlang bezig met een samenwerkingsproces en dat werkt. Namens de classis Delta nam ds Van Eck alle stokjes in ontvangst.

Andere visie nodig

Financieel beleidsadviseur Gert Bolink.

Ds Van Ekris was onder de indruk van alle disciplinaire vraagstukken en vond dat er een andere visie op kerkgebouwen nodig is van de landelijke kerk. Hoe kunnen we helpen om de gemeenten te ontzorgen. Hij vroeg zich af of er een taskforce nodig is en vond dat er in de problematiek veel zwaarte zit: het gaat over verlies van tijdperk en gebouwen. ,,Gelukkig is er goede begeleiding, anders was het nog erger. We staan echt voor andere tijden, dit is al bijna een restant uit een andere tijd.’’  Er werd daarop opgemerkt dat als je kerken afstoot, je ook leden verliest en dat ligt heel gevoelig.

De VKB ziet graag dat er vooruit wordt gedacht en plannen worden gemaakt, zodat er op zijn tijd een beroep op kan worden gedaan. ,,Krijg  zicht op kwetsbaarheid, pak het gestructureerd aan. Het gaat om eigendom en de last daarvan. Reserveren gaat ten koste van iets anders. Welke taken kun je nu al slim organiseren, zodat je tijd hebt om het trage, ingewikkelde proces te doorlopen van samenwerking of verkoop van de kerk.’’

De vraag is dan hoe we als kerk in de komende jaren nog present willen zijn. Die toekomst zit niet in het idee dat het in de stenen zit, hoewel sommige gemeenten denken dat daarin hun geloofsleven zit. ,,Moet je de toekomst van de kerk daarvan laten afhangen.’’

Even een onderonsje tijdens de korte pauze.

Kees van Ekris haalde een ierse dichter aan met Re-grieve, Resource, Re-Invention en Rejoyce. ,,Een rouwproces moet je laten uitharden, we hebben andere bronnen nodig, laat iets los en zoek iets nieuws, dat wordt dan gevolgd door vreugde. Het zijn grotere woorden die je op lokaal niveau kunt invullen.’’  Hij is dankbaar dat er allerlei soorten kundes worden aangewend. ,,Laten we stap voor stap verder gaan. De concrete vragen zullen worden bekeken, daar heeft iedereen wat aan.’’