Zorg van GVC is onmisbaar bij calamiteiten
door Margreeth Ernens
MIDDELBURG – De oecumene leeft in Zeeland, zo bleek dinsdag 19 mei tijdens de jaarlijkse lunchbijeenkomst in Middelburg van de Raad van Kerken Zeeland (RvK). Verschillende plaatselijke initiatieven raken geworteld in de samenleving en vinden steeds meer gehoor. En de interkerkelijke taakgroep Geestelijke Verzorging bij Calamiteiten (GVC) van de RvK deed uit de doeken wat zij precies doet en vooral wannéér de groep wordt ingezet.
RvK-voorzitter Egbert Bornhijm (diaken van het bisdom en lid van de GVC) stelde dat de taakgroep een nogal ondergronds bestaan leidt, maar wel onmisbaar is. Pascal Handschin en Jan Meeusen, leden van de GVC, gingen daar uitgebreid op in.
Pascal Handschin.
Handschin (predikant in Koudekerke) vertelde dat de GVC bestaat uit vrijwilligers, pastors die zijn begaan met de wereld en met de mensen. De RvK was dinsdag te gast bij het Leger des Heils, recht tegenover de brandweerkazerne. Als er een ramp of incident gebeurt, is in het korpsgebouw opvang mogelijk door de verschillende hulpinstanties. De GVC haakt daar naadloos op in met geestelijke bijstand aan slachtoffers en getuigen.
Meeusen (senior geestelijk verzorger) legde uit dat de GVC door de hulpdiensten zeer gewaardeerd wordt. ,,De GVC is een interkerkelijk gebeuren, we zijn ontstaan na een aantal incidenten door de jaren heen. Onder de vlag van de RvK is toen een groep gevormd die inzetbaar is bij de nazorg als gevolg van een calamiteit.’’
Steunpunt bij crises
De GVC blijkt een steunpunt in tijden van crises. ,,Ook in Nederland zien we dreigende situaties als gevolg van de oorlog in Oekraïne.’’ De kerken hebben daarin volgens Meeusen een steeds duidelijker rol, want er kan worden gefaciliteerd vanuit de publieke ruimte naar de kerken. De Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) behandelt grootschalige incidenten en rampen en coördineert de verschillende hulpdiensten. ,,Zodra we als GVC worden ingezet, volgen we het protocol. Er is een bevelstructuur, wat inhoudt dat er een commandant is met mensen in de achterhoede. We werken dus heel direct. Geel hesje aan en handelen naar je rang.’’
Jan Meeusen.
Meeusen vertelde dat bij calamiteiten de GVC de nazorg heeft, de tweede lijns-zorg. GVC-mensen worden opgeroepen om binnen een uur op de plaats van het incident te zijn om betrokkenen psychosociaal te ondersteunen. De eerste lijns-hulp heeft dan al een veilige locatie ingericht voor opvang. Volgens Handschin zijn mensen gebaat bij zekerheid. Een incident maakt daar inbreuk op, zoals onlangs toen door een explosie in een flat in Vlissingen niemand naar huis kon. De psychosociale hulpverlening is gericht op dat ene moment van opvang.
Brand in AZC
Het gaat er dus om wát er is gebeurd. Er zijn verschillende manieren hoe iemand uit zijn comfortzone wordt gerukt. De GVC is dan een onderdeel van die zorg en opvang. Toen het AZC Middelburg in brand stond (2015), was al snel duidelijk dat niet meer kon worden geslapen in het AZC.
Volgens het protocol worden de slachtoffers gescand op wat ze nodig hebben en een medewerker stelt hen op hun gemak en praat met hen over wat er is gebeurd. De GGD is een openbare dienst, de GVC doet dat vanuit de kerk. ,,Onze expertise is van belang. Bij de brand in het AZC ging het om verschillende levensbeschouwingen. Zo was het nodig dat mannen en vrouwen werden gescheiden en islamieten hadden behoefte aan gebedsruimte. Daar had het diensthoofd niet aan gedacht, maar ook daar is de GVC dus voor. Het daar zíjn is vaak al een geruststelling, we kunnen worden aangesproken’’, zei Meeusen.
De GVC bestaat inmiddels uit een groep getrainde pastores. ,,We zijn overstijgend, we komen niet namens een kerkgenootschap en vallen onder de VRZ. We volgen dus het protocol en gedragslijnen. We zijn de tweede lijns-hulp, we komen dus achteraan. Maar we zijn er, met gevoel en luisterend zonder ons eigen geloof te pushen. We werken vooral aan het herstel van de mensen. Gemiddeld herstelt 80 procent van de betrokkenen uit zichzelf. We moeten dus vooral letten op die 20 procent bij wie dat niet lukt.’’
Kerken en GVC’ers nodig
Meeusen deed tot slot een appèl op de aanwezigen: ,,Doe ook mee en kijk naar je kerkgebouw of dat beschikbaar is. Er is geen ontruiming, maar het gebouw kan een grote rol spelen in de directe, snelle opvang. En nieuwe leden zijn hard nodig.’’
John Bos.
John Bos gaf een toelichting op het werk van de Geneeskundige Dienst (GGD). Hij is onder meer coördinator crisisbeheersing en activeert de psychosociale hulp wanneer nodig. Vervolgens wordt integraal gekeken wat er gedaan moet worden op verschillende niveaus. ,,GRIP (Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure) heeft met opschaling te maken. Als er meerdere dingen of instanties nodig zijn is meer coördinatie nodig, zeker als er slachtoffers en omstanders zijn. Hoe hoger het GRIP-niveau, hoe groter de impact.’’
Psychosociale hulp kan al worden ingezet bij GRIP 1 of lager. Het gaat dus om de impact, de grootte maakt niet zoveel uit. De GGD bepaalt of PSH wordt ingezet. Als procesleider is Bos op de hoogte van wat er gaande is en kan hij beoordelen of PSH nodig is. Hij kan ook besluiten of er GVC-mensen nodig zijn. Is dat het geval, dan wordt een WhatsApp-groep geactiveerd. ,,Vervolgens is het wachten, want wie hoort zijn telefoon ’s nachts. Misschien moeten we ook piketdiensten instellen voor de GVC, want bij calamiteiten is het wel nodig dat er meteen iemand komt.’’
Uithoudingsvermogen
Volgens Bornhijm moet je het wel lang kunnen uithouden als zorgverlener, je kunt niet met goedkope oplossingen komen. ,,Help de mensen zo, dat zij worden geholpen. Ik moet beoordelen of iemand nazorg nodig heeft. Dat is iets heel anders dan het gewone pastorale gesprek. Het is een toegevoegde waarde om goed op de hoogte te zijn van de hele situatie, want er zijn natuurlijk ook praktische vragen als hoe lang het nog duurt.’’
Volgens Meeusen zijn er momenteel slechts twee mensen beschikbaar in Zeeuws-Vlaanderen, en ook Tholen en Schouwen-Duiveland hebben versterking nodig. Ook Bos gaf als aanbeveling mee om goed na te denken over jouw kerkgebouw en om dominees en pastores te motiveren hun steentje bij te dragen. De GVC is vorig jaar negen keer ingezet, het jaar ervoor 14 keer.
Meer weten en/of meedoen met de GVC?
Jan Meeusen: meeusen@xs4all.nl , 06-37.33.17.67; Pascal Handschin, 06-49.90.20.25; Egbert Bornhijm: ebornhijm@bisdombreda.nl , 06-50.61.47.79. Eerstvolgende training 28 september 2026.
Egbert Bornhijm vraagt de aanwezigen naar de stand van zaken van oecumene in hun woonplaats.
Oecumene slecht oude
Zeeuwse kerkdrempels
door Willem Staat
MIDDELBURG – ,,Nou ben ik voor het eerst van mijn leven een katholieke kerk in de buurt binnengegaan.” Dat biechtte deze maand een rechtgeaarde protestant op in de Zak van Zuid-Beveland. De roomse drempel werd geslecht door de oecumenische gebedssamenkomsten die protestanten en katholieken mei 2026 houden in de aanloop naar Pinksteren. Het is een initiatief van de Werkgroep Oecumene van Cluster West (Pater Damiaanparochie) en de protestantse gemeenten van Heinkenszand en Het Vierhuis.*
Het is een van de ritselingen die duiden op oecumenische wind in Zeeland. Het stormt nog niet, maar het beweegt wel degelijk. Kerkelijke denominaties van uiteenlopende kleur weten elkaar steeds meer te vinden. Dat bleek dinsdag 19 mei tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Raad van Kerken Zeeland. Men vergaderde dit keer in het sfeervolle korpsgebouw van het Leger des Heils in Middelburg.
Passion
Soms is een incident aanleiding tot een mooi initiatief. Dat was bij voorbeeld het geval in Terneuzen, de stad 2 april 2025 het decor vormde van de landelijke Passion. Twaalf kerken sloegen de handen ineen en belegden samen activiteiten rond het evenement in de stad. Ze organiseerden zich als werkgroep, indachtig aan de opdracht in Mattheus 28: ,,Mij is al het gezag in de hemel en op de aarde gegeven. Ga nu en maak alle volken tot leerlingen van Mij en doop hen in de naam van de Vader, de Zoon Heilige Geest. Leer hen alles na te leven wat Ik jullie heb geleerd. En zie, Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van de wereld”.
De activiteiten die de Terneuzense kerken organiseerden trokken aandacht en ook publiek. De burgerlijke gemeente deed een duit in het zakje met een wandeltocht langs lichtpunten in de stad. Die leidde ook tot warme reacties van de moslimgemeenschap, mede doordat de lichtjestocht ook langs de moskee voerde. Moslims gaven er bij die gelegenheid blijk van Jezus Christus als een profeet te zien. De actie van de kerken rond The Passion kreeg in december een vervolg met activiteiten rond Kerstmis. De samenwerking van de betrokken twaalf kerkelijke gemeenten kreeg mede daardoor een structureel karakter.
Lichtjestour
Tijdens de bijeenkomst in Middelburg werd ook gewezen op de lichtjestour die Goes al meer dan tien jaar kent. Deze voert onder meer dwars door kerkgebouwen. Tegenwoordig is hiervoor de Stichting GoedNieuwsGoes verantwoordelijk. Dit samenwerkingsverband is de opvolger van de Goese Raad van Kerken. In deze stad werken rooms-katholieke parochianen mee aan de soepdienst van het Leger des Heils. Dat betekent samen eten uitdelen en praten met de mensen.
In Middelburg werken kerken samen met solidariteitstochten voor het benarde Oekraïne. Voorafgaand aan deze wandelingen wordt een Oekraïens lied ingestudeerd. Dat wordt dan op straat gezongen door de deelnemers. Zo vertrok op 16 april mei een grote stoet wandelaars vanuit de rooms-katholieke Petrus en Pauluskerk om te zingen bij de Abdij, waar toen de Oekraïense president Zelensky aanwezig was voor het in ontvangst nemen van een Four Freedoms Award voor ‘moed, veerkracht en doorzettingsvermogen’, betoond door hem en zijn volk. Na de tocht was het uitrusten geblazen in de Kruiskerk (Nederlands Gereformeerd). De editie daarvoor was begonnen in de Christelijke Gereformeerde Gasthuiskerk. Ook de PKN doet volop mee aan het initiatief.
Het oecumenisch vuur bestrijkt in Zeeland vrijwel het gehele scala aan kerkelijke denominaties. Zo zetten de Protestantse gemeente van Oostkapelle en de Gereformeerde Gemeente uit dat dorp al jaren een kerstevenement op touw, bieden ze samen hulp aan Oekraïners en organiseren ze een zangdienst in de Week van Gebed voor de eenheid. Samen zingen doen leden van bevindelijke kerken, evangelische gemeenten en de Protestantse gemeente sinds enkele jaren ook in de dorpskerk van Ritthem.
Oranjehof
Een deelnemer wees ook op gezamenlijke diensten in verpleeghuizen. Dat is onder meer het geval in de Oranjehof in Oost Souburg. Voorgangers uit een reeks van kerken leiden deze diensten op zondagavonden. Een oecumenische activiteit dus. Ze zijn te bezoeken door mensen die een tweede zondagse dienst in de eigen kerkgemeente node missen.
Een punt van zorg is de personele bezetting van de Raden van Kerken in Middelburg en Vlissingen. Die ontwikkeling loopt parallel met de trend in de samenleving waarbij mensen wel een of meerdere malen mee willen doen aan activiteiten, maar bedanken voor bestuurlijke verantwoordelijkheid. Maar misschien gebeurt er een wonder in 2028, zo opperde dominee Karin van den Broeke, predikant van de Protestantse Gemeente Oost-Souburg. De oud-preses van de PKN-synode is lid van het 20 leden tellende dagelijks bestuur van de Wereldraad van Kerken. Karin suggereerde om het tachtigjarig bestaan van de Wereldraad in 2028 gepaard te laten gaan met een manifestatie in Zeeland. Wellicht kan dat het oecumenisch vuur in de provincie verder aanwakkeren.
*Katholieken en protestanten ontmoeten elkaar in de Zak van Zuid-Beveland evenals vorig jaar tijdens het Pinksternoveen (negendaagse periode van gebed en bezinning) achtereenvolgens in negen kerken. Dat betreft dit jaar de Johannes de Doperkerk in ’s Heer Abtskerke, de Petruskerk in ’s Heer Arendskerke, de Willibrorduskapel in ’s Heerenhoek, de Hervormde Kerk in Oudelande, de H. Blasiuskerk in Heinkenszand, de OLV Hemelvaartkerk in Ovezande, de protestantse dorpskerk in Heinkenszand, de H. Blasiuskerk in Kwadendamme en de Protestantse Kerk van Driewegen.
De oecumenische bijeenkomst van de Raad van Kerken werd afgesloten met een heerlijke lunch.