door Willem Staat

MIDDELBURG – Provincie Zeeland trekt zes miljoen euro uit voor herbestemming van kerken. Dat blijkt uit de vrijdag 25 september 2026 gepresenteerde Najaarsnota van de provincie van Gedeputeerde Staten. Stemmen Provinciale Staten er op hun vergadering van 6 november mee in dan vloeit er  € 5 miljoen naar een herbestemmingsfonds Religieus Erfgoed en € 1 miljoen naar onder meer onderzoek en kennisontwikkeling.

De toekomst van veel religieuze gebouwen is onzeker geworden door de de ontkerkelijking in de afgelopen decennia. Zeeland maakt er serieus werk van om afbraak te voorkomen. De provincie was oktober 2025 dan ook de eerste die een complete kerkenvisie presenteerde. Daarin waren de gegevens van alle dertien burgerlijke gemeenten verwerkt.

Het intussen verdwenen rijk roomse interieur van de kerk in Graauw. Het is de bedoeling het bedehuis te verbouwen tot een complex van (zorg)appartementen. ©Willem Staat

Uit de visie blijkt dat er vorig jaar 382 kerken stonden in Zeeland. Daarvan waren er 252 in gebruik (66 procent), kregen er 105 een andere bestemming en waren er vier in transitie naar een nieuwe functie. Bijna een op de drie kerken (124 van de 383) heeft de status van Rijksmonument, terwijl er 224 worden aangemerkt als gemeentelijk monument. Vierendertig kerken ontberen een dergelijk stempel.

Noodzaak

Herbestemming is noodzakelijk wil men afbraak voorkomen. Uit de visie blijkt namelijk dat naar verwachting in 2040 nog maar 125 kerkgebouwen een religieuze bestemming zullen hebben.

Intussen lopen de toekomstverwachtingen in de regio’s sterk uiteen. Zo is het mogelijk dat in de gemeente Hulst de laatste tien kerkgebouwen die nu nog een religieuze functie hebben aan de eredienst worden onttrokken. Ook in de twee andere gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen is sprake van massaal functieverlies. In de gemeente Sluis verdwijnt van 74% procent van de kerken de religieuze functie en in de gemeente Terneuzen 50 procent. De gemeente Tholen is het andere uiterste in Zeeland. Daar wordt maximaal 29 procent van de gebouwen op termijn onttrokken aan de eredienst.

Exterieur Maria Hemelvaartskerk in Graauw.

Tussen maart 2020 en oktober 2025 zijn in Zeeland 382 kerkgebouwen in kaart gebracht, inclusief het huidige gebruik, de verschillende denominaties, de eventuele beschermde status, de bouwkundige staat en de toekomstverwachting van de gebouwen. Alle inzichten zijn samengevat in een infographic, te downloaden via de knop hieronder.

Klik hier voor meer over de kerkenvisies Zeeland